Дзеля Бога і Вялікага Княства
Мой край і яго людзі ў Вялікім Княстве

Гэтую кнігу склалі працы вядомых навукоўцаў і даследчыкаў даўніны Беларусі і Польшчы: Анатоля Грыцкевіча, Валерыя Пазднякова, Ганны Дылаговай, Віктара Слівоўскага, Аляксандра Стральцова-Карвацкага, Вячаслава Шведа, Аляксандра Радзюка, Андрэя Вашкевіча, Ігара Кузняцова, Леаніда Ваўчка і інш. Галоўная тэма іх доследаў – становішча шляхты, духавенства і сялянаў каталіцкага веравызнання на землях Вялікага Княства Літоўскага ў XVIII – першай палове XX стагоддзя.
Паводле слоў укладальніка і рэдактара выдання А. Стральцова-Карвацкага, яно неабходна для таго, "каб досьвед мінулых пакаленьняў польска-літоўскай эліты быў знаны, каб быў тыражаваны і каб гэтыя матэрыялы трапілі да свайго чытача на палічку і ў бібліятэку, і выхавалі яшчэ не адно пакаленьне патрыётаў і каталікоў".

Праект "Мой край і яго людзі ў Вялікім Княстве" вылучаецца сярод іншых тым, што ў ім прымалі ўдзел навучэнцы школ, ліцэяў, гімназій, каледжаў, ПТВ і тэхнікумаў з розных абласцей Беларусі. У адвольнай форме (сачыненняў, эсэ, інтэрв’ю, малюнкаў, калажаў) яны выявілі ўласнае веданне і разуменне гісторыі Вялікага княства Літоўскага, а найперш ролі сваёй малой радзімы і яе выбітных асоб у лёсе гэтай магутнай дзяржавы.
Праца вымагала не проста добрага валодання фактычным матэрыялам – гістарычнымі звесткамі, але і ўмення глыбока пранікнуць у сутнасць падзей, што адбываліся ў пэўнай мясцовасці, убачыць іх перадумовы і наступствы, звязаўшы са шматвяковай гісторыяй Вялікага Княства.
Сярод агульнай колькасці вучнёўскіх работ (больш за тры дзесяткі) адзінаццаць атрымалі вышэйшую ўзнагароду – дыплом першай ступені, і менавіта яны складаюць гэты зборнік.

Андрусь Богуш

Яўхім Карскі. Беларусы

Напрыканцы ХІХ – пачатку ХХ стагоддзяў вышэйшым дасягненнем еўрапейскай славістыкі сталася энцыклапедыя беларусазнаўства Яўхіма Карскага "Беларусы" - грунтоўны даведнік па гісторыі і духоўным развіцці беларусаў, які па тых часах быў настольнай кнігай кожнага адукаванага чалавека. Не менш значным ён застаецца і сёння. Гэта рэдкае бібліяграфічнае выданне, недаступнае шырокаму колу чытачоў, выйшла ў серыі "Помнікі гістарычнай думкі Беларусі" выдавецтва "Беларуская энцыклапедыя". "Беларусы" пісаліся ў межах расійскай навуковай сістэмы, на рускай мове, і на сродкі, выдаткаваныя віленскім генерал-губернатарам князем П.Святаполк-Мірскім, - адзначаецца ў прадмове да першага тома энцыклапедыі. – Аднак высновы, да якіх Я.Ф.Карскі прыходзіў як сумленны навуковец, сведчылі, што расійскай навуковай грамадскасці патрэбна карэкціраваць свой погляд на Беларусь і беларусаў. Я.Ф.Карскі па-акадэмічнаму грунтоўна паказаў і даказаў, што беларусы існуюць як самастойны і самабытны народ, які мае сваю мову, багатую гісторыю і культуру. Сваё навуковае крэда прафесар Я.Ф.Карскі выклаў ў першым томе "Беларусаў" – "патрэбна заўсёды сыходзіць з фактаў, а не падганяць факты да прадузятай тэорыі".

Віталь Мінчук

Манеты Беларусі

Даведнік "Манеты Беларусі (да 1707 года)" – выданьне ўнікальнае. Яно прымеркаванае да 300-годьдзя з часу як была выбітая апошняя манэта Вялікага княства Літоўскага.
Манэтамі на Беларусі карысталіся з глыбокай старажытнасьці, але на пачатку яны былі "пазычаныя" ва ўсходніх ды заходніх краінах. А вось у ХІІ стагодьдзі ўзьніклі ўласна беларускія. У XIV стагодьдзі, дакладней у яго другой палове – падчас ВКЛ, з’явіліся манэты са старабеларускімі надпісамі. У 1707 годзе выйшла з-пад варштату апошняя манэта гэтай магутнай дзяржавы…
Даведнік распавядае гісторыю нумізматыкі, што курсавала на Беларусі ў тыя далёкія часы. Ён аздоблены выдатнымі фотаздымкамі асноўных тыпаў манэтаў ды, што адметна, а разам з тым карысна для нумізматаў-калекцыянэраў, змяшчае нават кошты манэтаў на адпаведных кірмашах.

Андрусь Богуш

Ян Мнішак